Οι υδατοφράκτες του Canal des 2 Mers

Τους συναντήσαμε σχεδόν σε κάθε χιλιόμετρο της διαδρομής μας. Το κανάλι είναι ο δρόμος και οι υδατοφράκτες είναι τα σκαλοπάτια του. Χωρίς αυτούς το νερό θα ανηφόριζε ή θα κατηφόριζε ανάλογα με το ανάγλυφο του εδάφους και κανένα πλοίο δεν θα μπορούσε να ταξιδέψει από τον Ατλαντικό ως τη Μεσόγειο.

Πόσοι είναι

Στο Canal du Midi μετρήσαμε σχεδόν 100 λειτουργικούς υδατοφράκτες e. Στο Canal de Garonne υπάρχουν 53 υδατοφράκτες. Μαζί, τα δύο κανάλια συγκεντρώνουν πάνω από 150 υδατοφράκτες, ένας αριθμός που από μόνος του δείχνει πόσο ανώμαλο είναι το ανάγλυφο που έπρεπε να δαμάσουν οι μηχανικοί.

 

Στη δεκαετία του 1970 έγινε εκτενής εκσυγχρονισμός και στα δύο κανάλια, ώστε να χωρούν και οι μεγαλύτερες φορτηγίδες του γαλλικού δικτύου, τα λεγόμενα péniches Freycinet, μήκους σχεδόν 40 μέτρων.

Δείτε εδώ μία φορτηγίδα να διαπλέει το κανάλι:

https://www.youtube.com/shorts/IFZkssz1pT8

 

Πώς λειτουργούν

Η αρχή είναι απλή και δεν έχει αλλάξει ουσιαστικά από την εποχή του Riquet: κάθε υδατοφράκτης είναι ένας κλειστός θάλαμος (το sas) ανάμεσα σε δύο πύλες, μία προς το ανάντη και μία προς το κατάντη τμήμα του καναλιού. Το πλοίο μπαίνει στον θάλαμο, οι πύλες κλείνουν, και μέσω βανών γεμίζει ή αδειάζει με νερό, πάντα με τη βοήθεια της βαρύτητας, χωρίς αντλίες. Όταν η στάθμη μέσα στον θάλαμο ισοφαρίσει το επόμενο τμήμα, ανοίγει η αντίστοιχη πύλη και το πλοίο συνεχίζει τον δρόμο του.

Σήμερα οι περισσότεροι υδατοφράκτες λειτουργούν ημιαυτόματα, αλλά σε περίπτωση βλάβης η μηχανή γυρίζει ακόμα με το χέρι, με μια παλιά καλή μανιβέλα, όπως γινόταν τον 17^ο  αιώνα.

Πόση ώρα κάνει να διασχίσει κανείς έναν υδατοφράκτη

Ένας μεμονωμένος υδατοφράκτης παίρνει συνήθως 10 έως 20 λεπτά για το ίδιο το πέρασμα, ανάλογα με την υψομετρική διαφορά και την εμπειρία του πληρώματος. Σε περιόδους αιχμής, το καλοκαίρι, μπορεί να χρειαστεί επιπλέον αναμονή έως και 20 λεπτά μέχρι να έρθει η σειρά του σκάφους. Οι υδατοφράκτες λειτουργούν συνήθως από τις 9 το πρωί ως τις 7 το βράδυ, με διακοπή για το μεσημεριανό στους πιο παραδοσιακούς, χειροκίνητους μηχανισμούς. Για μια ολόκληρη σκάλα διαδοχικών θαλάμων, όπως αυτή στο Fonseranes, ο υπολογισμός αλλάζει εντελώς: εκεί ένα σκάφος χρειάζεται περίπου μιάμιση ώρα για να ανέβει ή να κατέβει τα εννέα σκαλοπάτια.

Το highlight

Οι εννέα υδατοφράκτες του Fonseranes, έξω από τη Béziers, είναι το πιο φωτογραφημένο σημείο όλου του καναλιού. Οκτώ ωοειδείς θάλαμοι και εννέα πύλες ανεβάζουν το πλοίο 21,5 μέτρα σε απόσταση μόλις 300 μέτρων. Δέχονται 320.000 επισκέπτες τον χρόνο, περισσότερους από κάθε άλλο σημείο του καναλιού.

Ποιος τους φροντίζει

Την ευθύνη για τη λειτουργία και τη συντήρηση όλων των υδατοφρακτών έχει η VNF, οι Voies Navigables de France, ο κρατικός φορέας που διαχειρίζεται τα πλεύσιμα κανάλια σε όλη τη χώρα. Τους χειρίζονται οι éclusiers, οι φύλακες των φραγμάτων, που στα επίσημα χαρτιά ονομάζονται πλέον agents d’exploitation. Είναι εκείνοι που δίνουν το πράσινο φως στα σκάφη, ρυθμίζουν τη σειρά προτεραιότητας και επεμβαίνουν χειροκίνητα όποτε χαλάσει κάτι. Το 2026 η VNF επενδύει περίπου 250 εκατομμύρια ευρώ σε όλο το γαλλικό δίκτυο για τον εκσυγχρονισμό υδατοφρακτών και φραγμάτων, ώστε να μειωθούν οι βλάβες και οι διακοπές λειτουργίας τα επόμενα χρόνια.

Το Canal du Midi είναι μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO από το 1996, και οι υδατοφράκτες του αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της αναγνώρισης, ακριβώς όπως τα φράγματα τροφοδοσίας και οι πλατανοστοιχίες που είδαμε στο προηγούμενο άρθρο μας. Κάθε φορά που περνάει ένα πλοίο μέσα από αυτούς, λειτουργεί ένας μηχανισμός που σχεδιάστηκε πριν από τρεισήμισι αιώνες και δουλεύει ακόμα σχεδόν αναλλοίωτος.

Δείτε ολόκληρο το ποδηλατικό ταξίδι στα κανάλια της Νοτιοδυτικής Γαλλίας εδώ.

Πλήρεις ποδηλατικές/ταξιδιωτικές οδηγίες εδώ.

Αν σας ενδιαφέρει η οινολογία, διαβάσετε εδώ τις εμπειρίες μου από αυτή την επίσκεψη στο Μουσείου Οίνου του Μπορντώ.