Το Canal du Midi αποτελεί τη συνέχεια του Canal de Garonne προς τη Μεσόγειο, αλλά είναι προγενέστερο.
Η ιστορία του καναλιού
Η ιδέα να ενωθούν η Μεσόγειος με τον Ατλαντικό ήταν όνειρο αιώνων, από τη ρωμαϊκή εποχή ακόμα! Αυτός που τελικά το έκανε πράξη ήταν ο Pierre-Paul Riquet, ένας άνθρωπος 53 ετών που δεν ήταν καν μηχανικός, αλλά γνώριζε καλά τη γη και τα νερά της Montagne Noire. Το 1662 πρότεινε το σχέδιό του στον Colbert, τον ισχυρό υπουργό των οικονομικών του Λουδοβίκου ΙΔ’, και το 1666 ο ίδιος ο Βασιλιάς Ήλιος έδωσε το πράσινο φως.
Οι εργασίες κράτησαν δεκατέσσερα χρόνια, από το 1667 έως το 1681, με πάνω από 12.000 άντρες και γυναίκες να δουλεύουν στο έργο! Ο Riquet μάλιστα πλήρωνε καλά τους εργάτες του, κάτι σπάνιο για την εποχή. Δεν πρόλαβε δυστυχώς να δει το κανάλι έτοιμο, καθώς πέθανε λίγους μήνες πριν την ολοκλήρωσή του. Ο Vauban ήρθε αργότερα και τελειοποίησε το έργο του, ενισχύοντας τα φράγματα και τα κανάλια τροφοδοσίας.
Πώς δούλευε
Το μεγάλο πρόβλημα που έπρεπε να λύσει ο Riquet ήταν το νερό: πώς θα γέμιζε ένα κανάλι 240 χιλιομέτρων; Η λύση του ήταν ένα σύστημα-θαύμα: μάζεψε νερά από ρυάκια και ποτάμια της Montagne Noire και τα οδήγησε μέσα από ειδικά κανάλια, τις λεγόμενες rigoles, μέχρι μια τεράστια τεχνητή λίμνη, τη Saint-Ferréol, που έφτιαξε ο ίδιος ανάμεσα στο 1667 και το 1680. Ήταν τότε η μεγαλύτερη τεχνητή δεξαμενή νερού στον δυτικό κόσμο, με φράγμα μήκους 780 μέτρων και χωρητικότητα έξι εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερό! Από εκεί, το νερό κατέβαινε και τροφοδοτούσε το κανάλι σε όλη του τη διαδρομή, ακόμα και τα ξηρά καλοκαίρια. Ο μηχανισμός λειτουργεί ακόμα και σήμερα, ύστερα από πάνω από τριακόσια πενήντα χρόνια, ακριβώς όπως τον σχεδίασε ο Riquet!
Τα ίδια τα πλοία περνούσαν από υδατοφράκτες, σκαλί σκαλί, ανεβαίνοντας ή κατεβαίνοντας κάθε φορά που άλλαζε η στάθμη του εδάφους. Στο Fonserannes , έξω από το Bezier μάλιστα υπάρχει μια εντυπωσιακή σκάλα οκτώ διαδοχικών υδατοφρακτών, που ανεβάζει τα πλοία πάνω από είκοσι μέτρα ύψος!
Τι μετέφερε
Πάνω στο κανάλι ταξίδευαν φορτία σιτηρών, κρασιού και μπράντυ, ζωοτροφές, πέτρα (όπως το μάρμαρο από το Caunes Minervois), ξυλεία, κάρβουνο, λιπάσματα και θειάφι για τ’ αμπέλια, μαζί με διάφορα βιομηχανικά προϊόντα. Στα πλοία αυτά, τις λεγόμενες sapines και coutrillons, ζούσαν συχνά ολόκληρες οικογένειες ναυτικών, με τα διαμερίσματά τους στην πλώρη! Στην αρχή τα έσερναν άλογα και γαϊδούρια από την όχθη, ώσπου στις αρχές του 20ού αιώνα ήρθαν τα πρώτα μηχανοκίνητα σκάφη.
Τα πλατάνια που χάθηκαν
Το κανάλι ήταν φημισμένο για δύο αιώνες για τη θεόρατη συστάδα πλατανιών που το σκίαζαν σε όλο του το μήκος, φυτεμένα εκεί ακριβώς για να στερεώνουν τις όχθες και να προσφέρουν δροσιά στους ταξιδιώτες. Από το 2006 όμως, ένας μύκητα, ο λεγόμενος chancre coloré, άρχισε να αποδεκατίζει τα πλατάνια που έζωναν το κανάλι εδώ και σχεδόν διακόσια χρόνια. Ο μύκητας αυτός φράζει τα αγγεία του δέντρου και το σκοτώνει μέσα σε δύο έως πέντε χρόνια. Η ασθένεια μεταδίδεται πολύ εύκολα: αρκεί ένα μολυσμένο εργαλείο κλαδέματος, ένα σκαρί βάρκας, ακόμα και το ίδιο το νερό του καναλιού, που μεταφέρει τα σπόρια του μύκητα από δέντρο σε δέντρο.
Μέχρι τον Ιανουάριο του 2026 είχαν κοπεί 33.350 από τα 42.000 πλατάνια που υπήρχαν αρχικά κατά μήκος του καναλιού. Το αποτέλεσμα το είδαμε με τα ίδια μας τα μάτια: μεγάλα κομμάτια του καναλιού είναι πλέον γυμνά, χωρίς το θόλο των κλαδιών από πάνω. Από το 2012 τρέχει ένα πρόγραμμα επαναφύτευσης με νέα, ανθεκτικά είδη δέντρων, με πάνω από 22.000 να έχουν ήδη φυτευτεί, όμως χρειάζονται δεκαετίες για να μεγαλώσουν και να ξαναδώσουν τη σκιά που είχαν τα παλιά πλατάνια.
Κι εδώ έρχεται η δική μας εμπειρία πάνω στο ποδήλατο: σε αρκετά σημεία της διαδρομής βρεθήκαμε πάνω σε χαλίκι χοντρό και ασταθές, χωρίς ίχνος σκιάς, χωρίς βρύση για νερό, χωρίς κανένα σημείο ξεκούρασης για πολλά χιλιόμετρα. Ήταν τα πιο δύσκολα κομμάτια όλου του ταξιδιού.
Το εμπορικό ταξίδι του καναλιού έχει πια τελειώσει, και σήμερα κουβαλάει κυρίως σκάφη αναψυχής και ποδηλάτες σαν εμάς. Από το 1996 μάλιστα είναι μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, μια αναγνώριση απόλυτα δικαιολογημένη για ένα έργο που γεννήθηκε από ένα όνειρο αιώνων και τελικά έγινε πραγματικότητα χάρη σε έναν άνθρωπο και το πείσμα του, ακόμα κι αν σήμερα παλεύει να κρατήσει ζωντανό το πράσινο πανωφόρι που το έκανε τόσο διάσημο.