Ένα κανάλι με ιστορία διακοσίων χρόνων. Εδώ θα ποδηλατίσουμε τις επόμενες ημέρες!
Η ιδέα για τη δημιουργία του καναλιού ξεκίνησε από έναν αρχιμηχανικό του Λουδοβίκου ΙΔ’, που είχε φανταστεί ένα κανάλι παράλληλα με τον ποταμό Γαρούνα ήδη από το 1686. Τα λεφτά όμως πήγαιναν τότε στις Βερσαλλίες.
Οι εργασίες ξεκίνησαν το 1838, και το κανάλι άνοιξε κομμάτι κομμάτι: πρώτα μέχρι το Montauban το 1844, μετά μέχρι την Agen το 1849, και τελικά μέχρι το Μπορντό το 1856. Δηλαδή χρειάστηκαν σχεδόν είκοσι χρόνια δουλειάς, και εμείς τώρα διανύουμε όλη αυτή τη διαδρομή μέσα σε λίγες μέρες πάνω στο ποδήλατο!
Το αποτέλεσμα είναι πραγματικά εντυπωσιακό: σχεδόν 200 χιλιόμετρα κανάλι, 53 υδατοφράκτες με γεφυράκια από πάνω. Ο πιο σημαντιός υδατοφράκτης βρίσκεται στο Pont-canal d’Agen, μια γέφυρα που περνάει το κανάλι πάνω από ολόκληρο τον ποταμό Γαρούνα. Φανταστείτε το: νερό πάνω από νερό! Κι εμείς περνάμε από εκεί με τα ποδήλατά μας και με το στόμα ανοιχτό.
Σε τί χρησίμευε όμως το κανάλι;
Η βασική ιδέα ήταν απλή: να μπορούν τα πλοία να ταξιδεύουν από τον Ατλαντικό μέχρι τη Μεσόγειο χωρίς να χρειάζεται να κάνουν τον επικίνδυνο γύρο της Ισπανίας, περνώντας από το Γιβραλτάρ και ρισκάροντας συναντήσεις με πειρατές. Ταυτόχρονα, το κανάλι έλυνε ένα μεγάλο πρόβλημα: ο ποταμός Γαρούνας ήταν πολύ ιδιότροπος, με πλημμύρες τον χειμώνα και ξηρασία το καλοκαίρι, οπότε η ναυσιπλοΐα πάνω του ήταν αμφίβολη ανάλογα με την εποχή. Το κανάλι πρόσφερε λοιπόν μια ήρεμη εναλλακτική δίπλα στον ποταμό, ανοιχτή όλο τον χρόνο.
Τεχνικά το κανάλι λειτουργούσε με ένα έξυπνο σύστημα υδατοφρακτών, ακριβώς σαν κι αυτούς που περνάμε τώρα με τα ποδήλατά μας. Κάθε φορά που το έδαφος ανέβαινε ή κατέβαινε, μια πύλη άνοιγε, το πλοίο έμπαινε σε μια κλειστή δεξαμενή, το νερό ανέβαινε ή κατέβαινε στο επιθυμητό επίπεδο, και μετά η επόμενη πύλη άνοιγε για να συνεχίσει το ταξίδι. Έτσι το πλοίο “σκαρφάλωνε” ή “κατέβαινε” σκαλί-σκαλί.
Στην πορεία μας συναντήσαμε πολλούς υδαοτφράκτες επί το έργον και ρωτήσαμε τους καπετάνιους, πόση ώρα κάνουν να περάσουν έναν υδαοτφράκτη.
15 λεπτά μας απάντησαν. Δεν είναι πολύ. Αλλά χρειάζεται υπομονή. Σε πολλά «λιμάνια» υπάρχαν μεγάλες επιχηρήσεις που νοίκιαζαν μαούνες για να κάνεις διακοοπές ανεβοκατεβαίνοντας το κανάλι. Πάνω στο σκάφος συπεριλαμβάνοτναν και ποδήλατα. Τους βλέπαμε να μανουβράρουν στο ακίνητο κανάλι, με τα μαγιώ τους, χωρίς να μπορούν να βουτήξουν πουθενά στο νερό και τους λυπόταν η ψυχή μας. Μάλλον και αυτοί το ίδιο θα σκέφτονατνα για εμάς.
Το νερό που τροφοδοτούσε όλο αυτό το σύστημα προερχόταν από γύρω ρυάκια και ποτάμια, μέσα από ένα δίκτυο διωρύγων, ακριβώς όπως είχε κάνει πρώτος ο Riquet για το Canal du Midi λίγα χρόνια πριν.
Εκείνη την εποχή τα πλοία, μικρές μαούνες που ονομάζονταν gabares, δεν είχαν δικιά τους μηχανή. Τα τραβούσαν άλογα ή μουλάρια από την όχθη, περπατώντας πάνω σε ένα μονοπάτι δίπλα στο νερό, το ίδιο μονοπάτι που εμείς τώρα διασχίζουμε ποδηλατώντας! Γι’ αυτό η διαδρομή είναι τόσο επίπεδη και ήρεμη: φτιάχτηκε αρχικά για να περπατούν εκεί ζώα με σχοινιά.
Στο Montech μάλιστα, αντί για πέντε ξεχωριστούς υδατοφράκτες, οι μηχανικοί επινόησαν κάτι πιο έξυπνο: μια πλάγια πλωτή κλίση, όπου το πλοίο γλιστρούσε πάνω σε μια σφήνα νερού που το ανέβαζε ή το κατέβαζε πολύ πιο γρήγορα. Μια πραγματική εφεύρεση για την εποχή της!
Οι μαούνες που περνούσαν από εκεί μετέφεραν κυρίως δημητριακά, κρασί, μπράντυ, ξυλεία, κάρβουνο, μάρμαρο (όπως αυτό από τα Καζό Μινερβουά), θειάφι και λιπάσματα για τα αμπέλια, καθώς και διάφορα βιομηχανικά προϊόντα.
Στις αρχές του 20ού αιώνα εμφανίστηκαν και τα πρώτα μηχανοκίνητα σκάφη, οι λεγόμενες péniches, μεταλλικές αυτή τη φορά, με μήκος περίπου 38-39 μέτρα και χωρητικότητα έως 250 τόνων.
Το εμπορικό ταξίδι του καναλιού κράτησε τελικά μέχρι το 2000, οπότε σταμάτησε η τελευταία εμπορική péniche, με το όνομα “Babette”.
Σήμερα το κανάλι έχει αλλάξει ρόλο: αντί για εμπορεύματα, κουβαλάει πλέον εμάς, χαρούμενες και ξέγνοιαστες, ανάμεσα σε αμπελώνες, γραφικά χωριουδάκια και δροσερή σκιά δίπλα στο νερό. Ό,τι πρέπει για μια όμορφη ποδηλατοβόλτα, ακριβώς εκεί που κάποτε περνούσαν οι μαούνες!
