Μήδεια, η γιάτρισσα από την Κολχίδα
Μπορεί να μην υπήρξε ποτέ. Να ήταν μία μυθολογική επινόηση. Ή ίσως να έζησε κάποτε σε μία μακρινή, πλούσια χώρα μία πριγκίπισσα με εντυπωσιακές ιατρικές γνώσεις, που ερωτεύτηκε το ξένο πριγκιπόπουλο και βρήκε ευκαιρία να το σκάσει μαζί του και να έρθει στην Ελλάδα, για την οποία τόσα είχε ακούσει από τους εμπόρους χρυσού που σίγουρα μπαινοβγαίναν στο παλάτι του πατέρα της, του Αιήτη.
Αυτό όμως για το οποίο έμεινε αθάνατη, ήταν ως παιδοκτόνος (… και δολοφόνος κατά συρροή).
Στο ΧΑΛΚΙΝΟ ΔΑΚΡΥ ΦΤΕΡΩΤΟ η Μήδεια είναι πρωταγωνίστρια του μυθιστορήματος με εντελώς διαφορετικό ρόλο από αυτόν που της προσάπτει ο Ευριπίδης. Για να προσεγγίσω την πιθανή προσωπικότητα αυτής της γυναίκας μελέτησα όλες τις διαθέσιμες αναφορές στο πρόσωπό της από αρχαίες ελληνικές και ρωμαϊκές πηγές. Προφανώς δεν πρόκειται για ιστορικά στοιχεία, αλλά για μυθολογικές εκδοχές, σπαράγματα και αναπαραγωγές σε πιο σύγχρονα έργα, με αρκετές διαφορές μεταξύ τους όσον αφορά την καταγωγή, τον χαρακτήρα και τις πράξεις της. Και στο μυθιστόρημά μου διατυπώνω τη δική μου άποψη σχετικά με την προσωπικότητα της Μήδειας, γεμίζοντας τα μυθολογικά κενά με πιθανές εξελίξεις και απίθανες περιπέτειες.
Αυτές είναι οι σημαντικότερες πηγές (οι περισσότερες από τις οποίες διασώζονται μόνο από αναφορές σε μεταγενέστερα έργα):
- ~8ος–7ος αι. π.Χ. — Ησίοδος, Θεογονία 956–962: Κόρη του Αιήτη και της Ιδυίας. Παντρεύεται τον Ιάσονα και αποκτούν τον Μήδο.
- 7ος–6ος αι. π.Χ. — Αρχαϊκά επικά ποιήματα (Μινυάδα, Νοστοί – αποσπάσματα): Περιγραφή μέρους της ιστορίας της Μήδειας και του Ιάσονα.
- 5ος αι. π.Χ. — Πίνδαρος, Πυθιόνικος 4: Η Μήδεια βοηθά τον Ιάσονα να πάρει το χρυσόμαλλο δέρας.
- περ. 440 π.Χ. — Ηρόδοτος, 1.2–4: Εντάσσει τη Μήδεια στην αλυσίδα μυθικών απαγωγών· την έφερε ο Ιάσονας στην Ελλάδα.
- 431 π.Χ. — Ευριπίδης, Μήδεια: Εγκατάλειψη από τον Ιάσονα, εκδίκηση με φόνο των παιδιών της.
- 5ος αι. π.Χ. — Σοφοκλής, Κολχίδες (χαμένο): Πιθανή φυγή από την Κολχίδα.
- 5ος αι. π.Χ. — Αισχύλος, Ψυχοπομποί και Γλαύκη (χαμένα): Επεισόδια στην Κόρινθο και σχέση με Ιάσονα.
- 3ος αι. π.Χ. — Απολλώνιος Ρόδιος, Αργοναυτικά: Αναλυτική ιστορία της νεότητας της Μήδειας, μαγεία, φόνος Άψυρτου.
- 1ος αι. π.Χ. — Διόδωρος Σικελιώτης, 4.45–56: Εκδοχή χωρίς παιδοκτονία· ο Μήδος ιδρύει βασίλειο.
- 1ος–2ος αι. μ.Χ. — Πλούταρχος, Θησεύς: Μήδεια στην Αθήνα, προσπαθεί να δηλητηριάσει τον Θησέα.
- 1ος αι. μ.Χ. — Σενέκας, Medea: Λατινική τραγωδία, πιο σκοτεινή εκδοχή από τον Ευριπίδη.
- 1ος αι. μ.Χ. — Οβίδιος, Ηρωίδες 12 & Μεταμορφώσεις 7: Επιστολή προς τον Ιάσονα, προδοσία, εκδίκηση.
- 1ος αι. μ.Χ. — Βαλέριος Φλάκκος, Αργοναυτικά: Ρωμαϊκή επανεπεξεργασία του μύθου.
Όπως είναι προφανές από τα παραπάνω, πρώτος ο Ευριπίδης τον 5ο αιώνα π.Χ. εμφάνισε το συμβάν της παιδοκτονίας. Στο παλμαρέ της αρχαίας τραγικής σάγκα, υπήρχαν μητροκτόνοι, πατροκτόνοι, αδελφοκτόνοι, μεγάλος ο κατάλογος των ακατανόμαστων ενδοοικογενειακών εγκλημάτων, αλλά μία πριγκίπισσα που σκοτώνει τα παιδιά της για να εκδικηθεί τον άπιστο σύζυγο, έλειπε. Και έσπασε τα ταμεία. Μέχρι σήμερα!
Από την εμφάνιση της τραγωδίας του Ευριπίδη και της παιδοκτονικής εκδοχής ξεκίνησε η αναπαραγωγή του μύθου, στιγματίζοντας μέχρι τις ημέρες μας μία ενδεχομένως σπουδαία γυναίκα. Τί λένε όμως οι παραπάνω πηγές για τα παιδιά της Μήδειας; Τα πράγματα είναι μπερδεμένα, και οι αρχαίοι ιστορικοί μεταφέρουν ότι άκουσαν, είχαν περάσει και τόσοι αιώνες, ότι ήθελαν έλεγαν, σωστά;
Ο Ησίοδος στη Θεογονία αναφέρει ότι ο Μήδος, γιος του Ιάσωνα και της Μήδειας βασίλεψε στους Μήδους. Αλλού βέβαια αναφέρει ότι ο Μήδος ήταν γιος του Αιγαία και της Μήδειας. Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης λέει ότι η Μήδεια έφυγε στην Ασία με τον Μήδο και ίδρυσε ένα βασίλειο, εντούτοις σε άλλο σημείο αναφέρει ότι σκοτώθηκαν από τους Κορινθίους σε στάση που ξέσπασε εναντίον της Μήδειας.
Ο Παυσανίας γράφει επί λέξη: «Κατά τον Ὀμφαλῖα ποιητὴν Ναυπάκτια, ὁ Μέρμερος, ὁ πρεσβύτερος τῶν παίδων, θνητὸς ἐγένετο ὑπὸ λέαινας κυνηγούσης ἐπὶ τῆς ἀκτής· οὐδὲν δὲ περὶ τοῦ Φέρηνες λέγεται.» Περιήγησις Ελλάδος 2.3.9 Σε άλλο βιβλίο του όμως λέει ότι σύμφωνα με μία Κορινθιακή παράδοση ότι τα παιδιά της Μήδειας τα λιθοβόλησαν οι Κορίνθιοι για να εκδικηθούν τη Μήδεια (ή για να μην έχουν πολλούς υποψήφιους για τον βασιλικό θρόνο, λέω εγώ!) και όχι η ίδια η μητέρα τους. Σε ορισμένες παραλλαγές, τα παιδιά πέθαναν μέσα στο ιερό της Ήρας Ακραίας από ποτό που τους έδωσε η Μήδεια για να τα προστατεύσει, αλλά είχε αντίθετο αποτέλεσμα.
Μυθολογία είναι, ο καθένας γράφει ότι θέλει από ότι κατάλαβα, δείτε και τη δική μου εκδοχή και πείτε μου τη γνώμη σας!
Να πώς περιγράφω στο ΧΑΛΚΙΝΟ ΔΑΚΡΥ ΦΤΕΡΩΤΟ τη βασιλοκόρη Μήδεια, πριν γνωρίσει ακόμα τον Ιάσονα:
“Ο πατέρας της είχε καλέσει τη Μήδεια και την αδελφή της στην υποδοχή ενός θεσσαλικού καραβιού που θα έφτανε από ώρα σε ώρα στο λιμάνι. Καθώς [η Μήδεια] προχωρούσε βιαστικά, μέσα από το λευκό χιτώνα διακρινόταν η γεροδεμένη κορμοστασιά της και τα κοψίματα των ώμων μόλις έκρυβαν το μελαμψό δέρμα των μπράτσων της. Αυτό όμως που την ξεχώριζε από τις άλλες γυναίκες ήταν τα σκουροπράσινα μάτια της, ανεπαίσθητα σχιστά, που όταν συναντούσαν το φως έμοιαζαν να βγάζουν σπίθες, ένα χαρακτηριστικό που είχε κληρονομήσει από τον παππού της, τον Ήλιο. Σε αυτή την ηλικία θα έπρεπε να έχει ήδη παντρευτεί με ένα από τα αρχοντόπουλα που έστελναν αγγελιοφόρους με δώρα από τα γύρω βασίλεια, μα η Μήδεια ήταν δύσκολη περίπτωση.
Η πριγκίπισσα καταγόταν από γενιά ημίθεων αφού μάνα της ήταν η σοφή Ωκεανίδα Ιδυία και παππούς της ο Ήλιος αυτοπροσώπως. Από την μάνα της πήρε τη δίψα για γνώση. Από τον βασιλιά πατέρα της κληρονόμησε την ηλιαχτίδα στα μάτια και τη φιλοδοξία. Εκτός από ομορφιά και βασιλικό αίμα, διέθετε κοφτερό μυαλό, γρήγορη αντίληψη και δολοφονική σκέψη. Χωρίς να το ομολογεί σε κανέναν, είχε βάλει στόχο να γίνει η πιο σπουδαία γιατρός στην εποχή της, μια εποχή που τα όρια της ιατρικής συγχρωτιζόντουσαν με την επιστήμη της μαγείας. Τη βασική εκπαίδευση έλαβε από τη θεία της, την Κίρκη, πριν αυτή φύγει για την Αίαια και έκτοτε συγκέντρωνε μεθοδικά γνώσεις από όποια πηγή μπορούσε, με απώτερο σκοπό να ανακαλύψει το ελιξίριο της Αθανασίας. Τόσοι και τόσοι θεοί –μακρινοί συγγενείς της- το είχαν καταφέρει, αυτής γιατί να της ξεφύγει;”